Sáu giờ ba mươi phút sáng, bầu trời Giang Thành vẫn còn bao phủ bởi một lớp sương mù xám nhạt. Tiệm bánh đường ở khu phố cũ vừa mở xửng hấp, hơi nước quyện với hương thơm ngọt ngào tỏa ra đầu ngõ. Trên đường chỉ có lác đác vài chiếc xe vệ sinh môi trường đang chậm rãi di chuyển. Nhưng thế giới kỹ thuật số đã sớm thoát khỏi sự ràng buộc của sương sớm, sôi sục trong ánh sáng mờ ảo của màn hình điện thoại - một mẩu tin ngắn trên trang Weibo chính thức của "Buổi sáng Giang Thành" giống như một tia lửa được thắp sáng, ngay lập tức thiêu rụi khắp mạng xã hội.

"[Đột xuất] Thành phố chúng ta vừa phá được một vụ án hình sự trọng đại, nghi phạm Trần vì tích tụ oán hận nhiều năm đã tiến hành trả thù cực đoan đối với các nạn nhân, vụ án dẫn đến nhiều người thương vong, chi tiết gây chấn động. Hiện vụ án đã bước vào quy trình tư pháp, thông tin thêm sẽ tiếp tục được cập nhật."

Nội dung chưa đầy trăm chữ, ngay cả dấu câu cũng lộ rõ sự vội vàng, nhưng lại giống như một tảng đá khổng lồ ném vào mặt hồ yên tĩnh. Lượt chia sẻ tăng vọt với tốc độ hàng trăm lần mỗi phút, những lời bình luận trong khu vực thảo luận ùa tới như thủy triều. Giây trước còn là sự tò mò "ngồi đợi chi tiết", giây sau đã bị lấp đầy bởi sự phẫn nộ và tiếc nuối. Một cư dân mạng có ID "Giang Thành Lão Pháo Nhi" tiên phong để lại bình luận:

"Ác quỷ ở nhân gian! Loại trả thù xã hội này phải tử hình thi hành ngay lập tức, giữ lại chỉ thêm họa!"

Lượt thích vượt mốc một nghìn trong vòng ba phút. Ngay sau đó là sự phản bác của ID "Mùa xuân của cúc họa mi":

"Đừng chỉ hô hào giết chóc! Không thấy nói là 'tích tụ oán hận nhiều năm' sao? Tôi đoán là di chứng của nạn bắt nạt học đường, trước đây đã nghe nói qua chuyện tương tự, hủy hoại biết bao nhiêu cuộc đời!"

Cuộc tranh luận quấn quýt nhanh chóng như dây leo. Có người đăng tải trải nghiệm bị bắt nạt của chính mình, nói rằng "nếu năm đó có người giúp tôi, tôi đã không bị trầm cảm đến tận bây giờ"; có người mắng "kẻ gây hại chính là kẻ gây hại, đừng lấy quá khứ làm cái cớ, không tẩy trắng được đâu!"; lại có người thở dài "chưa trải qua nỗi khổ của người khác, đừng khuyên người ta lương thiện, bạn không nếm trải nỗi đau của người khác thì đừng đứng trên đỉnh cao đạo đức mà chỉ trích."

Sáu giờ năm mươi phút, chủ đề #Vụ án báo thù Giang Thành# lặng lẽ xuất hiện ở cuối danh sách tìm kiếm nóng, kèm theo một chữ "Hot" nhỏ xíu, giống như một quả pháo sắp nổ tung.

Trong văn phòng tổ chuyên án của Cục Công an thành phố, Lý Vĩ đập mạnh điện thoại xuống bàn làm việc. Vỏ nhựa va vào mặt bàn sắt phát ra tiếng "bộp" vang dội, khiến Tiểu Ngô đang sắp xếp tài liệu bên cạnh giật mình run tay, tập hồ sơ rơi xuống đất. "Ai đã tiết lộ tin tức?"

Giọng Lý Vĩ mang theo sự khàn đặc sau khi thức trắng đêm, càng thêm vài phần giận dữ, "Chi tiết vụ án là bí mật! Phía tòa án? Phía bệnh viện? Hay là nội bộ chúng ta có vấn đề?"

Tiểu Ngô ngồi xổm xuống đất nhặt tài liệu, đầu ngón tay trắng bệch:

"Đội Lý, sáng nay tôi đã hỏi người liên lạc bên tòa án, họ nói không tiết lộ ra ngoài; phía bệnh viện cũng nói chỉ có bác sĩ điều trị chính mới biết thân phận nạn nhân. Bây giờ truy cứu chuyện này... thực ra đã vô ích rồi."

Cậu đưa tài liệu qua, giọng hạ thấp hơn, "Anh xem Weibo đi, đã có người đào bới ra nghi phạm tên là Trần Hạo, chị gái tên là Trần Quyên, hai mươi năm trước đã nhảy sông... Thông tin rò rỉ quá triệt để rồi."

Các đốt ngón tay Lý Vĩ siết chặt tập hồ sơ đến mức trắng bệch. Anh nhìn chằm chằm vào những bình luận đang cuộn lên trên màn hình máy tính, đột nhiên cảm thấy bất lực. Vụ án này họ đã điều tra hơn ba tháng, từ hành tung của Trần Hạo đến bằng chứng bắt nạt học đường của Trần Quyên năm đó, mỗi bước đi đều cẩn thận từng chút một, chính là sợ chi tiết bị rò rỉ gây ra hỗn loạn dư luận. Nhưng giờ đây, một khi dòng lũ thông tin đã vỡ đê, muốn ngăn lại cũng khó. Trời bên ngoài cửa sổ dần sáng lên, ánh nắng xuyên qua rèm sáo chiếu vào, đổ xuống đất những vệt bóng tối lạnh lẽo và cứng nhắc, rất giống với sự đối lập trên mạng lúc này.

Bảy giờ đúng, chủ đề #Vụ án báo thù Giang Thành# leo lên vị trí thứ mười bảy trong danh sách tìm kiếm nóng. Nội dung trong quảng trường chủ đề đã chuyển từ "cầu chi tiết" thành "công kích lẫn nhau."

Một ứng dụng tin tức nổi tiếng "Báo cáo chuyên sâu Giang Thành" tiên phong đăng tải bài báo dài với tiêu đề chói mắt - "Cuộc đời hai mặt:

Học sinh ưu tú và Kẻ sát nhân."

Bài báo không nhắc đến tên thật nhưng dùng danh xưng "cậu Trần", "cô Trần", người tinh mắt nhìn qua là biết đang viết về Trần Hạo và Trần Quyên.

Ngòi bút của phóng viên mang theo sự kích động có ý đồ:

"Cậu Trần khi học cấp ba là học sinh ưu tú nằm trong tốp mười của khối, giáo viên chủ nhiệm nhớ lại, cậu ấy 'trầm mặc ít nói, nhưng luôn cho bạn học mượn vở chép bài'; hàng xóm nói, sau khi tốt nghiệp cấp ba cậu ấy làm ba công việc một lúc, 'để dành tiền học phí cho chị'. Nhưng chính một người như vậy, hai mươi năm sau lại cầm lên con dao báo thù..." Trong bài viết đan xen những chi tiết bắt nạt học đường của Trần Quyên năm đó, trích dẫn lời của một bạn học ẩn danh:

"Có người ném cặp sách của cô ấy vào nhà vệ sinh, có người vẽ những hình vẽ lăng mạ lên sách giáo khoa của cô ấy, cô ấy từng khóc, cũng từng tố cáo, nhưng không ai quản."

Khu vực bình luận bên dưới bài báo ngay lập tức chia thành hai phe phái lớn. Cư dân mạng có ID "Pháp luật tối thượng" để lại lời nhắn:

"Thành tích tốt thì có ích gì? Nội tâm chính là một kẻ sát nhân b**n th**! Giết người thì phải đền mạng, đây là lằn ranh cuối cùng!"

Lượt thích nhanh chóng vượt mốc mười nghìn. Ngay sau đó là phản hồi của ID "Từng là người trong cuộc":

"Nếu chị gái bạn bị đối xử như vậy, nếu bạn cầu cứu không cửa, bạn có thể giữ được bình tĩnh không? Những kẻ bắt nạt năm đó sao không nghĩ đến 'lằn ranh cuối cùng'? Bọn họ mới đáng chết!"

Nhiều người hơn rơi vào vòng xoáy tranh luận. Có người đăng tải các điều khoản của "Luật bảo vệ trẻ vị thành niên", nói rằng "những kẻ bắt nạt năm đó không bị trừng phạt, bây giờ Trần Hạo dùng phương thức cực đoan để báo thù là sự thiếu sót của tư pháp"; có người phản bác "pháp luật là pháp luật, không thể vì tư thù mà phá vỡ lằn ranh, nếu không trật tự xã hội đã loạn từ lâu rồi"; còn có người thở dài "đây không phải là bi kịch của một người, mà là bi kịch của một nhóm người, cũng là bi kịch của một xã hội" - bình luận này được đẩy lên vị trí đầu tiên của các bình luận hot, bên dưới là hàng nghìn lượt "đồng ý".

Trong chuyến tàu điện ngầm lúc tám giờ ba mươi, những người trẻ tuổi cúi đầu lướt điện thoại, lông mày nhíu chặt. Ở góc toa tàu, một nữ sinh mặc đồng phục cấp ba nói nhỏ với mẹ:

"Mẹ, mẹ xem vụ án này đi, người chị đó thật đáng thương, bị bắt nạt mà không ai quản."

Người mẹ nhận lấy điện thoại, sau khi xem xong liền thở dài:

"Đáng thương thì đáng thương, nhưng giết người là không đúng. Con ở trường nếu bị bắt nạt, nhất định phải báo với thầy cô, biết chưa?"

Nữ sinh gật đầu, nhưng lại bồi thêm một câu nhỏ:

"Nhưng nếu thầy cô cũng không quản thì sao?"

Người mẹ khựng lại một chút, không nói gì, chỉ nắm chặt tay con gái hơn.

Trong phòng trà của tòa nhà văn phòng, các nhân viên văn phòng tranh thủ giờ giải lao thì thầm bàn tán. Chị Trương của bộ phận kế hoạch vừa khuấy cà phê vừa nói với giọng tiếc nuối:

"Tôi xem báo cáo nói Trần Hạo còn từng học kịch, vốn dĩ có thể có một cuộc đời tốt đẹp, thật đáng tiếc."

Anh Lý lập trình viên bên cạnh lại lắc đầu:

"Tiếc mấy cũng không được giết người chứ! Anh họ tôi là cảnh sát, nói trong số nạn nhân có một bác sĩ, từng cứu không ít người, cứ thế mà mất mạng, người nhà họ phải làm sao?"

Hai người kẻ tung người hứng, từ tranh luận vụ án đến việc "nạn bắt nạt học đường nên quản lý thế nào", cuối cùng giải tán trong không vui, ai nấy cầm cốc cà phê quay về vị trí làm việc.

Trong lớp học ở trường, tiếng chuông vào học đã vang lên, nhưng học sinh vẫn lén lút truyền tay nhau điện thoại dưới hộc bàn. Cô giáo Vương bước vào lớp, thấy hai nam sinh ở dãy sau đang cúi đầu lướt Weibo, lập tức nhíu mày. Cô không nổi giận, chỉ thu điện thoại lại, sau đó viết lên bảng đen năm chữ:

"Đối mặt với bắt nạt thế nào?."

"Hôm nay chúng ta không học bài mới, hãy bàn về vụ án này."

Cô giáo Vương nói, "Các em thấy Trần Hạo đáng thương không? Thấy cậu ấy làm đúng không?"

Lớp học yên tĩnh vài giây, sau đó có người giơ tay:

"Em thấy cậu ấy đáng thương, nhưng làm không đúng, báo thù không thể giết người."

Có người phản bác:

"Nhưng nếu không ai giúp chị gái cậu ấy, cậu ấy có thể làm gì?"

Còn có người nói nhỏ:

"Hồi tiểu học em bị người ta đặt biệt danh, không dám nói, bây giờ thấy vụ án này, em cảm thấy rất sợ hãi."

Cô giáo Vương nghe những lời phát biểu của học sinh, trong lòng ngổn ngang cảm xúc - những đứa trẻ này chưa trải qua sự phức tạp của xã hội, nhưng đã bắt đầu suy nghĩ về sức nặng của "công bằng" và "chính nghĩa".

Mười giờ hai mươi hai phút, một người dùng có ID là "Kẻ bàng quan mùa hè năm ấy" đăng một bài viết dài trên diễn đàn, tiêu đề là "Tôi và Trần Hạo học cùng lớp ba năm, tôi muốn nói về cậu ấy."

"Cậu ấy luôn ngồi ở dãy cuối cùng của lớp, vị trí cạnh cửa sổ, trong giờ học nghe giảng rất nghiêm túc nhưng chưa bao giờ chủ động trả lời câu hỏi."

Bài đăng viết, "Có một lần, mấy nam sinh trong lớp cố ý làm hỏng hộp bút của cậu ấy, bút chì bị gãy, tẩy bị giẫm nát, cậu ấy không nói một lời, chỉ ngồi xổm trên đất chậm rãi nhặt lại. Lúc đó tôi thấy cậu ấy nhu nhược, bây giờ nghĩ lại, trong ánh mắt đó không phải là sự nhu nhược, mà là sự tuyệt vọng mà chúng tôi không hiểu được - chị gái cậu ấy lúc đó vừa mới xảy ra chuyện, cậu ấy ngay cả tư cách để khóc cũng không có."

Bài viết dài này nhanh chóng nhận được mười vạn lượt chia sẻ, chủ đề #Tôi cũng từng trải qua bắt nạt học đường# theo đó leo lên tìm kiếm nóng. Nhiều "nạn nhân" hơn bắt đầu xuất hiện để kể câu chuyện của mình:

ID "Cô gái niềng răng" nói "hồi tiểu học vì đeo niềng răng mà bị người ta gọi là 'cô gái răng thép', họ giấu hộp cơm của tôi khiến tôi bị đói cả buổi chiều"; ID "Sự phản kích của mập ú" viết "vì béo nên giờ thể dục không ai muốn cùng nhóm với tôi, có người cố ý ném bóng vào người tôi rồi nói 'mày béo thế này sao không chết đi', bây giờ tôi vẫn đang giảm cân, chỉ sợ người khác lại cười nhạo mình"; ID "Nỗi đau giọng địa phương" thì nói "tôi vì là người nơi khác đến, giọng nặng nên bị người ta bắt chước, bây giờ ở nơi công cộng tôi không dám nói chuyện, sợ người khác cười nhạo mình".

Những chia sẻ này gây ra một đợt thảo luận mới, có người bắt đầu phản tư về "cơ chế can thiệp bắt nạt học đường":

"Giáo viên tâm lý của trường đa số chỉ để làm cảnh, xảy ra chuyện chỉ biết nói 'lần sau chú ý'"; có người chỉ trích phụ huynh "chỉ quan tâm đến thành tích, không quan tâm đến tâm lý của con cái"; cũng có người phản bác "không thể cái gì cũng đổ lỗi cho bên ngoài, bản thân mạnh mẽ mới không bị bắt nạt."

Cuộc tranh luận vẫn tiếp tục, nhưng đã thêm vài phần phản tư lý tính.

Vào buổi trưa, ánh nắng gay gắt đến chói mắt, nhóm phỏng vấn đường phố của đài truyền hình đã bắt đầu bận rộn tại quảng trường ven sông. Phóng viên cầm micro, chặn một người đàn ông trung niên đi ngang qua:

"Xin hỏi ông có nghe nói về vụ án Giang Thành gần đây không? Ông có cái nhìn thế nào về nghi phạm?"

Người đàn ông đối diện ống kính đầy vẻ phẫn nộ:

"Loại phần tử nguy hiểm này phải bị trừng trị nghiêm khắc! Có vấn đề gì mà không thể giải quyết thông qua pháp luật? Giết người đền mạng là lẽ trời! Nếu không sau này ai cũng học theo cậu ta, xã hội chẳng phải loạn hết sao?"

Người tiếp theo được phỏng vấn là một cô gái trẻ mặc váy hoa nhí, cô vừa bước ra từ hiệu sách, trên tay còn cầm cuốn "Hướng dẫn phòng chống bắt nạt học đường."

"Tôi cảm thấy rất bi thương."

Cô đối diện ống kính, vành mắt hơi đỏ, "Nếu sự bắt nạt mà Trần Quyên phải chịu năm đó được coi trọng, nếu nhà trường, giáo viên, phụ huynh có thể can thiệp kịp thời, Trần Hạo đã không đi đến bước này. Bây giờ chúng ta một mực lên án hung thủ, nhưng còn những kẻ bắt nạt ban đầu thì sao? Bây giờ họ vẫn sống tốt, không ai truy cứu trách nhiệm của họ, điều này có công bằng không?"

Một ông lão chống gậy khi được hỏi về quan điểm chỉ lắc đầu thở dài:

"Giới trẻ bây giờ ấy mà, khả năng chịu đựng tâm lý quá kém. Thời đại của chúng tôi, chịu bao nhiêu khổ cực, bị đấu tố, bị bỏ đói, cũng chẳng thấy ai đi giết người phóng hỏa. Một chút uất ức mà nhớ cả đời, có đáng không?"

Mỗi người đều xuất phát từ trải nghiệm và lập trường của chính mình, cắt xén một góc của câu chuyện phức tạp này, tin chắc rằng mình đã nhìn thấy toàn bộ sự thật. Phóng viên nhìn những biểu cảm khác nhau trong ống kính, đột nhiên cảm thấy vụ án này từ lâu đã không còn chỉ là một "vụ án giết người", mà là một tấm gương, soi rọi sự "công bằng" và "chính nghĩa" trong lòng mỗi người.

Một giờ chiều, một bài báo chuyên sâu có tiêu đề "Bi kịch đằng sau bi kịch:

Bàn về tội lỗi và hình phạt của kẻ bàng quan" được đăng tải trên tài khoản công khai "Bình luận Giang Thành."

Tác giả đã đào bới ra một chi tiết gần như bị bỏ qua - nỗ lực báo cảnh sát của Trần Quyên năm đó. "Hai mươi năm trước, trước khi Trần Quyên nhảy sông, cô bé từng đến đồn cảnh sát báo án, nói mình bị bạn học bắt nạt. Nhưng nhân viên tiếp nhận báo án lúc đó cho rằng 'trẻ con nô đùa, không có gì to tát', chỉ ghi chép đơn giản chứ không theo dõi."

Bài báo đặt câu hỏi:

"Nếu lúc đó nhân viên tiếp nhận có thể nghiêm túc hơn một chút, nếu hệ thống không phụ lòng sự cầu cứu của một đứa trẻ, liệu Trần Quyên có nhảy sông không? Mẹ của Trần Quyên liệu có bị đột quỵ tim mà chết không? Trần Hạo liệu có một cuộc đời khác không?"

Manh mối này nhanh chóng được các phương tiện truyền thông tự thân nắm bắt, nảy sinh những cuộc tranh luận mới. Có người biện hộ rằng "lực lượng cảnh sát cơ sở thiếu hụt, nhân viên tiếp nhận làm việc qua loa, đây mới là một trong những nguồn cơn của bi kịch."

Vài nhân vật lớn trong giới luật pháp bắt đầu thảo luận về "trách nhiệm của kẻ bàng quan" và "sự không hành động của cơ quan hành chính", nhưng nhanh chóng bị phản bác rằng "đây là đang bào chữa cho hung thủ."

Trường dư luận càng thêm xé lẻ, những luận điệu trắng đen rõ ràng dần chiếm ưu thế.

Có người tạo ra một bộ sưu tập ảnh của Lan Khê, từ dáng vẻ thanh xuân buộc tóc đuôi ngựa thời thiếu nữ đến những bức ảnh làm việc chuyên nghiệp khi mở tiệm thẩm mỹ lúc trưởng thành, phối với nhạc nền bi thương, nhận được hàng triệu lượt xem trên nền tảng video ngắn. Bình luận hot nhất bên dưới là của ID "Khách quen tiệm thẩm mỹ":

"Tôi từng đến tiệm của Lan Khê, cô ấy là người rất tốt, hay nấu canh ngân nhĩ cho khách, nghe nói cô ấy luôn tìm kiếm em trai, không ngờ cuối cùng tìm được em trai lại là một kết cục như thế này."

Nhưng cũng có người phản bác:

"Nếu thực sự đã cố gắng hết sức, tại sao không kiên trì báo cảnh sát? Tại sao không tìm đến truyền thông để phanh phui?"

Không ai biết rằng, trong một phòng bệnh của bệnh viện trung tâm thành phố, một người phụ nữ sắc mặt trắng bệch đang dùng ngón tay run rẩy lướt qua ảnh của Lan Khê trên màn hình. Cô là bạn cùng lớp của Trần Quyên năm đó, cũng là số ít người từng cố gắng giúp Trần Quyên, nhưng vì sợ bị trả thù nên cuối cùng vẫn rút lui. Bây giờ nhìn thấy ảnh của Lan Khê, cô nhớ lại cô bé buộc tóc đuôi ngựa năm đó, nhớ lại ánh mắt kiên định khi cô bé báo cảnh sát, nước mắt không kìm được rơi trên màn hình điện thoại, làm nhòe đi gương mặt cười của Lan Khê. Cô tắt trang web, không dám xem tiếp - sự cắn rứt của cô đã gánh vác suốt hai mươi năm.

Ba giờ chiều, tài khoản công khai về tình cảm "Quán trà câu chuyện thời gian" đăng tải bài viết bùng nổ "Cô gái từng bị hủy hoại năm ấy và người em trai báo thù cho chị."

Bài viết dùng bút pháp như tiểu thuyết để tái cấu trúc trải nghiệm của Trần Quyên, miêu tả bi kịch của cô đầy tính kịch tính:

"Cô ấy vẽ đầy hoa cúc họa mi trong nhật ký, nói 'đợi mùa xuân đến sẽ cùng em trai ra bờ sông thả diều'; cô ấy viết tên những kẻ bắt nạt lên giấy rồi lại dùng lực gạch đi, nói 'mình không muốn trở thành người giống như họ'..." Bài viết thậm chí mang theo một chút màu sắc lãng mạn vặn vẹo, viết về sự báo thù của Trần Hạo như "một sự bảo vệ muộn màng".

Khu vực bình luận xuất hiện những âm thanh đáng lo ngại. ID "Khao khát được bảo vệ" để lại lời nhắn:

"Thực ra có chút ngưỡng mộ người em trai như vậy, sẵn sàng vì chị mà hy sinh tất cả, dù có tan xương nát thịt"; ID "Người theo chủ nghĩa lãng mạn" nói:

"Đây là người em trai tuyệt vời gì thế này, tuy phương thức có hơi cực đoan nhưng tấm lòng này ai mà không muốn?"; còn có người nói "hy vọng kiếp sau tôi cũng có thể có một người yêu thương tôi như vậy, chống lưng cho tôi".

Những bình luận này kích động sự phản cảm mãnh liệt của một nhóm người khác. ID "Người nhà bạn bè của nạn nhân" phẫn nộ để lại lời nhắn:

"Kẻ sát nhân mà bị các người lãng mạn hóa? Tam quan nát bét! Các người có biết mẹ của nạn nhân bây giờ đau khổ thế nào không? Con trai bà ấy là bác sĩ, từng cứu ba bệnh nhân đau tim, cứ thế bị Trần Hạo g**t ch*t, sao các người không nói anh ấy đáng thương?"; ID "Kẻ bàng quan lý tính" thì nói:

"Đề nghị những người lãng mạn hóa báo thù hãy đi xem phỏng vấn người nhà nạn nhân, xem hiện thực tàn khốc thế nào, đây không phải là phim truyền hình, không có nhiều 'báo thù mỹ lệ' như vậy đâu!"

Ngay khi cuộc tranh luận này đạt đến đỉnh điểm, tài khoản chính thức của "Buổi tối Giang Thành" đã đăng tải một đoạn video - phỏng vấn một trong những người mẹ của nạn nhân. Trong video, người phụ nữ tóc hoa râm ngồi trong phòng khách trống trải, bên cạnh đặt chứng chỉ hành nghề y của con trai, đối diện ống kính khóc không thành tiếng:

"Con trai tôi có lẽ thời trẻ từng phạm sai lầm, lúc đó nó chưa hiểu chuyện, đi theo người khác bắt nạt bạn học, nhưng sau này nó đã sửa đổi rồi mà! Nó đã thi đỗ trường y, cứu được rất nhiều người, năm ngoái còn cứu được một đứa trẻ ba tuổi... Tại sao lại phải tước đoạt mạng sống của nó như vậy?"

Bà cầm ảnh của con trai, ngón tay nhẹ nhàng vuốt qua gương mặt cười trên ảnh, "Kẻ sát nhân đó đáng được đồng cảm, vậy con trai tôi không đáng được đồng cảm sao? Nó cũng là do tôi mang nặng đẻ đau, cũng là do tôi nâng niu trong lòng bàn tay mà lớn lên cơ mà!"

Đoạn video này nhanh chóng lan truyền, những âm thanh từng bày tỏ "thấu hiểu báo thù" đột nhiên nhỏ đi rất nhiều. Cú đấm thép của hiện thực cuối cùng đã đập tan ảo tưởng lãng mạn hóa của một số người - đằng sau mỗi nạn nhân đều là một gia đình đau khổ; đằng sau mỗi "sai lầm" cũng có thể là nỗ lực "sửa đổi."

Trong khu vực bình luận, có người xin lỗi:

"Trước đây tôi quá phiến diện, không cân nhắc đến cảm nhận của người nhà nạn nhân, xin lỗi"; có người phản tư:

"Báo thù chưa bao giờ là chính nghĩa, chỉ là một loại tổn thương khác"; còn có người nói:

"Điều chúng ta nên thảo luận không phải là 'ai đáng được đồng cảm', mà là 'làm sao để tránh bi kịch tiếp theo'".

Khi hoàng hôn buông xuống, các chuyên gia pháp luật và nhà xã hội học bắt đầu xuất hiện. Một giáo sư luật nổi tiếng trong chương trình phỏng vấn truyền hình "Pháp trị Giang Thành", đối diện với câu hỏi của người dẫn chương trình, đã chậm rãi mở lời:

"Vụ án này phản ánh sự bế tắc của hệ thống pháp luật chúng ta khi xử lý các vấn đề do lịch sử để lại. Khi nạn nhân không thể có được chính nghĩa thông qua con đường chính đáng, khi những tổn thương trong quá khứ như bóng ma không thể xua tan, một số người sẽ lựa chọn biện pháp cực đoan. Đây không phải là bào chữa cho hành vi phạm tội, mà là chỉ ra rằng chúng ta cần một cơ chế hoàn thiện hơn - ví dụ như cơ chế truy cứu trách nhiệm sau sự việc của nạn bắt nạt học đường, ví dụ như cơ chế can thiệp tâm lý cho nạn nhân."

Người dẫn chương trình truy vấn:

"Ý của ông là hệ thống tư pháp của chúng ta tồn tại khiếm khuyết?"

Giáo sư lắc đầu, giọng điệu nghiêm túc:

"Tôi muốn nói là bất kỳ hệ thống nào cũng khó lòng bao phủ hoàn toàn sự phức tạp của nhân tính và những vướng mắc của lịch sử. Pháp luật là lằn ranh cuối cùng, nhưng không thể giải quyết tất cả mọi vấn đề, đặc biệt là những vết thương sâu thẳm trong lòng người."

Cùng lúc đó, Giáo sư Chu, một nhà xã hội học, đã chỉ ra trong một chương trình khác:

"Phản ứng chia rẽ của dư luận đối với loại sự kiện này thực chất phản ánh sự đa dạng hóa của các giá trị xã hội. Trước đây chúng ta quen dùng 'tốt' hoặc 'xấu' để định nghĩa một con người, bây giờ lại bắt đầu suy nghĩ 'tại sao lại như vậy', đây là một quá trình đau đớn nhưng cần thiết. Tranh luận không phải là chuyện xấu, nó cho thấy chúng ta bắt đầu quan tâm đến chính 'con người', quan tâm đến những vết thương bị bỏ qua."

Màn đêm buông xuống, ánh đèn neon của Giang Thành sáng lên, nhưng sự ồn ào trên mạng vẫn không hề dừng lại. Một bài đăng tự xưng là "tin nội bộ" lan truyền trên diễn đàn, khẳng định rằng Trần Hạo trước khi gây án từng gửi đi nhiều bức thư, "bên trong có nhiều bằng chứng hơn về nạn bắt nạt học đường năm xưa, còn có một số bí mật đen tối không ai biết."

Mặc dù cảnh sát nhanh chóng đính chính trên Weibo chính thức rằng "thông tin này không đúng sự thật, xin đừng tin vào tin đồn", nhưng điều này không ngăn cản được các loại suy đoán và "thuyết âm mưu" nảy sinh - có người nói "cảnh sát đang che đậy sự thật", có người nói "thư từ đã bị những người liên quan giữ lại", còn có người bắt đầu "truy tìm thông tin cá nhân" của những kẻ bắt nạt năm xưa, công khai địa chỉ hiện tại, đơn vị công tác của họ, thậm chí có người gọi điện quấy rối gia đình họ.

Cũng có người đang hành động. Một cư dân mạng đã phát động hoạt động quyên góp cho gia đình nạn nhân, chỉ trong hai giờ ngắn ngủi đã quyên góp được năm vạn tệ; còn có người cùng ký tên gửi thư cho tòa án, thỉnh cầu "cân nhắc động cơ phạm tội của Trần Hạo mà giảm nhẹ hình phạt"; nhiều người hơn thì đang chia sẻ các bài viết phổ biến kiến thức về phòng chống bắt nạt học đường, kêu gọi "hãy quan tâm đến những đứa trẻ xung quanh, đừng để bi kịch lặp lại".

Dưới mỗi chủ đề đều tràn ngập sự cãi vã và đối lập, mỗi người đều cố gắng dùng thước đo của chính mình để đo lường độ sâu của sự kiện này, nhưng không ai nhận ra rằng độ sâu đó từ lâu đã vượt ra ngoài phạm vi đo lường của bất kỳ thước đo đơn giản nào.

Chín giờ tối, một bài đăng có tiêu đề "Tôi là bạn học trung học của Trần Quyên, tôi muốn nói vài lời" lặng lẽ được đăng trên diễn đàn "Chuyện cũ Giang Thành."

Tác giả viết:

"Tôi và Trần Quyên cùng khóa nhưng khác lớp, nhớ cô ấy là một nữ sinh rất trầm lặng, buộc tóc đuôi ngựa, luôn mặc chiếc áo vải xanh giặt đến bạc màu, thành tích khá. Ngày chuyện đó xảy ra, tôi đã nhìn thấy cô ấy trong con hẻm nhỏ sau tòa nhà dạy học - mấy nam sinh chặn cô ấy vào góc tường, cướp sổ tay của cô ấy, còn xé nát những bức tranh của cô ấy. Tôi nhớ tiếng cười nhạo của những người đó, nhớ sự tuyệt vọng trong mắt Trần Quyên, cũng nhớ trong đám đông đứng xem, bao gồm cả chính tôi, đều chỉ đứng đó, không ai dám tiến lên. Sau đó tôi chuyển trường, vì không thể đối mặt với cảm giác cắn rứt đó - tôi cũng là một trong những kẻ bàng quan. Hai mươi năm trôi qua, tôi vẫn thường xuyên gặp ác mộng, mơ thấy Trần Quyên hỏi tôi 'tại sao không giúp mình'. Đây không phải là một câu chuyện thiện ác đơn giản, đây là câu chuyện của mỗi chúng ta. Sự lựa chọn của chúng ta trước đây, hoặc là sự không hành động, cuối cùng đều trở thành một phần của bi kịch này."

Bài viết này không gây ra cuộc thảo luận quy mô lớn, nó giống như một tảng đá chìm xuống biển sâu, lặng lẽ nằm dưới đáy đại dương thông tin, chỉ có số ít người nhìn thấy, để lại vài câu bình luận "tôi cũng rất cắn rứt", "tất cả chúng ta đều nên phản tư".

Ở đầu kia của thành phố, trong phòng khám tâm lý của bệnh viện trung tâm thành phố, bác sĩ tâm lý Trương đang tiếp nhận cuộc phỏng vấn qua điện thoại của bản tin tối. "Phản ứng của dư luận đối với loại sự kiện này thực chất là một cơ chế phòng vệ tâm lý tập thể."

Giọng cô thông qua sóng điện từ truyền đến hàng nghìn gia đình, "Chúng ta đơn giản hóa, dán nhãn cho những vấn đề phức tạp là vì thừa nhận những vùng xám và sự không chắc chắn trong đó sẽ khiến chúng ta cảm thấy bất an. Chúng ta tranh luận Trần Hạo là 'ác quỷ' hay 'nạn nhân' là vì chấp nhận sự thật 'người tốt cũng sẽ làm việc xấu, kẻ xấu cũng từng là nạn nhân' là quá khó khăn."

Phóng viên hỏi:

"Bà cho rằng chúng ta nên đối mặt với bi kịch như vậy thế nào?"

Bác sĩ Trương im lặng một lát, sau đó trả lời:

"Có lẽ đầu tiên là thừa nhận chúng ta mãi mãi không thể hoàn toàn thấu hiểu. Nỗi đau của mỗi người là vương quốc riêng tư của họ, người ngoài chỉ có thể quan sát từ xa, mãi mãi không thể thực sự chạm tới. Điều chúng ta có thể làm là mang theo sự khiêm nhường và tôn trọng cần thiết, thừa nhận sự tồn tại không thể thấu hiểu đó, sau đó tiếp tục tiến về phía trước - ví dụ như quan tâm nhiều hơn đến nạn bắt nạt học đường xung quanh, ví dụ như giúp đỡ nạn nhân nhiều hơn một chút, ví dụ như đừng dùng ánh mắt 'phi đen tức trắng' để phán xét người khác nữa."

Đêm đã khuya, đã là mười một giờ đêm, những âm thanh trên mạng dần lắng xuống nhưng không hề biến mất. Những điểm nóng mới bắt đầu nảy mầm, tiêu đề tin tức ngày mai có lẽ sẽ là "ngôi sao nào đó công khai chuyện tình cảm", có lẽ sẽ là "nơi nào đó xảy ra tai nạn giao thông", mọi người sẽ nhanh chóng quên đi cuộc tranh luận về "báo thù và cứu rỗi" này, giống như quên đi vô số chủ đề từng sôi sục trước đây.

Nỗi buồn vui của nhân loại vốn không tương thông, Lỗ Tấn từng nói như vậy. Trong dòng lũ thông tin, mỗi bi kịch đều khó tránh khỏi bị đơn giản hóa thành chuyện phiếm, bị cắt xén thành những mảnh vụn phù hợp để lan truyền, bị gán cho đủ loại nhãn mác và lập trường. Còn sự thật, cùng với tất cả sự phức tạp và nặng nề của nó, vẫn im lặng nằm ở nơi sâu thẳm mà không ai có thể chạm tới hoàn toàn.

Người phụ nữ trong phòng bệnh vẫn đứng trước cửa sổ, nhìn ánh đèn neon phía xa. Màn hình điện thoại đang sáng, hiển thị tiêu đề tin tức vừa cập nhật của "Buổi sáng Giang Thành":

"Vụ án Giang Thành trong cơn bão dư luận:

Chúng ta thực sự biết cách đối mặt với bi kịch chưa?."

Cô sờ vào vết sẹo trên cổ tay - đó là vết thương do kẻ bắt nạt gây ra khi cô cố gắng giúp Trần Quyên năm đó, bao nhiêu năm nay cô vẫn không dám nói với ai.

Bên ngoài cửa sổ, thành phố vẫn vận hành, dòng xe như dệt, mọi người mang theo niềm vui và nỗi đau riêng, tiếp tục cuộc sống. Câu chuyện sẽ bị lãng quên, vết thương sẽ lành lại chứ? Có lẽ là không. Nhưng điều duy nhất chắc chắn là, dù thấu hiểu hay không, mỗi người đều không thể không mang theo vết sẹo của chính mình, tiếp tục tiến về phía trước.

Chân trời hiện lên một tia sáng mờ ảo, bình minh cuối cùng sẽ lại đến, mặt trời vẫn mọc như thường lệ. Tiệm bánh đường ở Giang Thành lại mở xửng hấp, tỏa ra hương thơm ngọt ngào; trước cửa tiệm thẩm mỹ của Lan Khê, Tiểu Mẫn và A Kiệt sẽ mở cửa đúng giờ, lau sạch cửa kính; trên sân trường, lũ trẻ sẽ cười đùa chạy nhảy, có lẽ sẽ có người nhớ đến câu chuyện về "cúc họa mi và báo thù" đó, sau đó càng thêm trân trọng thời gian trước mắt.

Đó chính là cuộc sống - mang theo nỗi đau, cũng mang theo hy vọng, tiếp tục tiến về phía trước.