Mùa hè năm 1970, lượng mưa đổ xuống nhiều hơn hẳn so với năm ngoái. Đêm qua, thành Nam lại đón một trận mưa lớn kéo dài suốt cả đêm, đến tận rạng sáng mới chịu dứt.

Sau cơn mưa, bầu không khí trở nên mát mẻ, cây ngô đồng trong khuôn viên Đại học Nam Thành như được gột rửa, xanh tươi một cách lạ thường, lá non rung rinh trong gió sớm, từng giọt nước còn đọng lại khẽ trượt xuống, lấp lánh dưới ánh dương vừa lên.

Chỉ tiếc, quãng sân trường từng náo nhiệt nay lại vắng vẻ hiu quạnh. Vài năm trước, trường bắt đầu tạm dừng tuyển sinh đối ngoại, từ đó trong khuôn viên dần thiếu vắng tiếng cười nói, bóng dáng sinh viên cũng thưa thớt hơn, khiến nơi đây như già đi một nhịp, chỉ còn hàng cây vẫn âm thầm chứng kiến tháng năm đổi thay.

“Tuấn Khanh.”

Phương Tuấn Khanh vừa từ văn phòng Bộ Chính trị bước ra thì đã thấy Chu Thừa Khang đang đứng chờ. Người đồng sự già, tóc hoa râm, mặc chiếc áo bông xanh sẫm sờn vai, thấy ông liền bước nhanh tới, sóng vai đi cùng, hạ giọng hỏi một câu:

“Có người tìm anh à?”

Phương Tuấn Khanh hơi khựng bước, ánh mắt thoáng lướt về phía hành lang sâu thẳm. Ông lắc đầu, giọng trầm lại, mang theo vài phần dè chừng:

“Là lão Từ bên tổ lý luận mời qua, bảo tôi phối hợp rà soát lại mấy bản tư liệu cũ… cũng không phải chuyện lớn. Chắc cũng sắp đến lượt tôi.” Ông dừng một nhịp, rồi chậm rãi nói thêm, giọng trầm thấp như gió rít qua khe cửa mùa đông: “Nghe nói… đêm qua Uỷ ban Cách mạng đã tới Văn học viện. Cả nhà giáo sư Lưu bị đưa đi. Năm đó, bản báo cáo tư tưởng kia… tôi cũng tham dự góp bút. Chuyện này, tránh sao được nữa.”

Chu Thừa Khang nghe đến đó, hàng mày vốn dày liền giật nhẹ, ánh mắt già nua thoáng hiện nét u buồn, tựa như lớp bụi cũ phủ lên trang sách năm xưa, muốn phủi sạch cũng chẳng đành. Ông đưa tay vỗ nhẹ vai Phương Tuấn Khanh, giọng mang theo vài phần trấn an, lại càng lộ rõ nét thâm trầm từng trải:

“Lão Phương à, anh và lão Lưu là hai người khác nhau. Nhà anh có Tri Thư, Tri Lễ đều đang công tác ở tuyến đầu biên cương, đều lập công cho Tổ quốc. Tôi nhớ rõ, năm ngoái Tri Thư còn được tuyên dương cấp trung ương, có tên trong bản tin nội bộ. Thời điểm này, nếu trên có xét đến, chưa chắc không có cách xoay trở...”

Nói thì là vậy. Nhưng lời chưa dứt, không khí giữa hai người đã trở nên nặng nề. Trong lòng ai cũng rõ — khó, rất khó.

Gió chính trị đang thổi ngược.

Cái thời mà chỉ cần một câu chữ sai ý, một mối quan hệ mơ hồ, một dòng ký tên trong bản báo cáo tư tưởng cũng đủ khiến người ta vướng vòng “tự kiểm điểm”, thậm chí cả nhà bị liên luỵ… thì chẳng ai dám khẳng định mình đứng vững được bao lâu.

Phương Tuấn Khanh không đáp, chỉ gật đầu, lòng dạ rối như cuộn chỉ gai. Ông biết rõ, Tri Thư và Tri Lễ tuy đang làm việc nơi biên cương xa xôi, đêm nằm nghe pháo nổ mà tim chẳng run, nhưng chính trị trong nước mới thật sự là trận địa không có ranh giới rõ ràng. Năm ngoái, chính vì liên quan đến ông, mà Tri Lễ suýt nữa bị đình chỉ khóa huấn luyện bay. Đứa trẻ đó từ nhỏ đã ôm giấc mộng trời cao, một lòng muốn làm phi công phục vụ Tổ quốc. Nếu hôm ấy không có thủ trưởng của Tri Thư trực tiếp viết thư tay, cầu đến một vị lão lãnh đạo ở Bắc Kinh ra mặt bảo đảm, thì giờ đây, có lẽ Tri Lễ đã phải rời khỏi phi hành đội rồi.

Một câu chữ, một quyết định — cũng đủ chôn vùi cả tương lai.

Phương Tuấn Khanh thoáng quay đầu nhìn con đường ngập lá vàng ngô đồng, lòng như thắt lại. Ông hít sâu một hơi, cố trấn định, rồi chủ động chuyển đề tài, giọng hạ thấp:

“À, hôm kia tôi có nhờ ông tìm ít sâm núi… có tin tức gì chưa?”

Chu Thừa Khang như sực nhớ ra, khẽ “ồ” một tiếng, liền đưa chiếc túi công văn đang xách trong tay ra trước, kéo khoá, mở hé, rồi ghé sát lại thì thầm:

“Sáng nay mới lấy được. Nghe nói là hàng sưu tầm của một hộ địa chủ cũ ở khu nam Thành. Nếu không phải cuộc sống túng quẫn quá rồi, chắc họ cũng không đành lòng đem ra bán đâu.”

Lời nói nhẹ, nhưng rơi vào tai Phương Tuấn Khanh lại như mang nặng một tầng ẩn ý. Xã hội giờ đây, lời ăn tiếng nói phải dè chừng từng chút. Ngay cả việc mua sâm, bồi bổ thân thể cho con gái bệnh tật, cũng phải lén lút, không dám để người ngoài nhìn thấy. Một ánh mắt soi mói, một lời đồn thổi, cũng đủ biến một hành động thiện ý thành “tư sản phong kiến”, là “bám víu văn hóa cũ”.

Dưới ánh sáng rọi nghiêng qua những vệt rêu phong loang lổ trên con đường đá cũ, Phương Tuấn Khanh cúi đầu nhìn vào chiếc túi vải đã sờn quai. Trong ấy, mấy củ nhân sâm được bọc cẩn thận bằng từng lớp giấy báo cũ, lớp trong lớp ngoài, kín đáo không để lộ lấy một kẽ hở. Mùi giấy ẩm, mùi đất thuốc thoảng lên phảng phất như mang theo cả những tháng năm gian khó tích cóp.

Ông khẽ gật đầu, giọng trầm thấp:
“Bao nhiêu tiền? Tối về tôi bảo Đoan Ngọc đưa qua.”

Chu Thừa Khang thoáng nhíu mày, ánh mắt nghiêm lại, giọng cũng theo đó mà nặng hơn, vừa như trách, vừa như thương:
“Đến lúc này rồi, ông còn nói lời khách sáo ấy à? Dạng Dạng là tôi nhìn lớn lên từng ngày, trong lòng tôi chẳng khác gì con gái ruột. Ông còn không rõ? Chỉ cần con bé khỏe mạnh, chút nhân sâm ấy có là cái gì?”

Giữa họ, là mối giao tình bền bỉ kéo dài mấy chục năm — từ thuở còn trai trẻ đèn sách cùng nhau, đến khi dựng vợ gả chồng, sinh con đẻ cái. Có thời, hai bên từng ngầm bàn đến chuyện kết thông gia, chỉ tiếc rằng thế cuộc xoay vần, Phương gia bị quy vào diện cần “kiểm điểm tư tưởng”, tên ông từng một dạo xuất hiện trên bảng báo chữ to dán khắp tường giảng đường.

Phương Tuấn Khanh khi ấy không nói một lời, chỉ dứt khoát cắt đứt mọi ý định. Ông hiểu rõ, một khi đã bị liệt vào diện “có vấn đề”, bất kỳ ai thân cận cũng có thể bị kéo xuống bùn. Làm vậy, chẳng qua chỉ để bảo toàn cho người bạn tri kỷ một con đường an toàn hơn.

Chu Thừa Khang chưa từng trách. Nhưng mỗi lần nghĩ đến đôi mắt đen nhánh trong veo của Dạng Dạng thuở bé, giờ đã trổ mã thành thiếu nữ duyên dáng yêu kiều , hiểu chuyện mà mệnh cách không tốt , từ nhỏ thân thể luôn là yếu đuối, ông lại nghèn nghẹn nơi ngực.

Thời buổi này, người ta không dám dễ dàng bộc lộ cảm xúc, càng không dám nói lời thật lòng. Nhưng giữa họ, vẫn còn giữ lại một thứ — là tình nghĩa. Không thành thông gia, vẫn như thân thích. Là máu mủ ở nơi sâu kín nhất của lòng người.

Chu Thừa Khang lặng một lúc, rồi nhẹ giọng:
“Giờ ai cũng phải sống trong dè chừng, nhưng có những thứ... không thể đem ra mà tính bằng tiền.”

Giọng ông trầm, mắt lại nhìn về xa xăm, xuyên qua lớp bụi thời cuộc mà dường như vẫn thấy được bóng dáng cô bé Dạng Dạng ríu rít bên chân ông năm nào.

Hai người đàn ông đứng lặng lẽ trên con đường rợp lá vàng, áo quần cũ sờn, dáng đi bình dị. Không ai nói gì thêm, nhưng giữa họ là cả một tầng tầng lớp lớp tâm sự bị chôn chặt — lo toan, e dè, thương cảm, và cả một chút nhân tình vẫn cố níu lấy trong thời đại mà lòng chân thật bị xem là điều nguy hiểm.

Im lặng một lúc , Chu Thừa Khang đem chiếc bao công văn cũ kỹ, sờn rách mấy chỗ, nhét vào tay Phương Tuấn Khanh, giọng điệu vừa bình thản vừa nghiêm nghị:
“Lấy về đi. Ngày mai nhớ mang cái bao này trả lại cho tôi là được.”

Phương Tuấn Khanh đón lấy, không nói gì nữa, gật đầu, rồi xoay người rảo bước về phía con ngõ nhỏ dẫn về khu tập thể.