01. Tình thế khó khăn

Ngoài cửa sổ, gió mưa như sắp kéo đến, Tô Triều Từ xắn tay áo mài mực, chần chừ hồi lâu mới viết xuống một câu: “Mong người trở về.”

Bóng tối của ánh nến in hằn lên vầng trán đang nhíu chặt của hắn.

Nửa tháng sau, vào đêm Châu Đàn đại hôn, Châu Dương, người hãy còn vương mùi rượu, bước vào thư phòng của Tô phủ bằng cửa sau.

Châu Dương vốn tửu lượng cực cao, uống suốt đêm với Nhậm Thời Minh mà chẳng thấy say men là mấy. Tô Triều Từ ngẩng đầu liếc nhìn, thấy ánh mắt đối phương tuy lạnh lùng nhưng đỏ hoe.

“Nữ nhân ấy… rốt cuộc lai lịch thế nào?”

Tô Triều Từ thu lại quyển sách trên tay, đáp: “Là nữ nhi của một vị Sử quan thanh liêm trong kinh thành, có chút giao tình với trưởng nữ của đương kim Chấp chính.”

Châu Dương tiếp tục hỏi: “Nàng ta có gây hại cho huynh trưởng của đệ không?”

Tô Triều Từ lắc đầu: “Ta không rõ.”

Ngừng một lát, hắn tiếp lời: “Dù sao cũng là khuê các nữ tử, đêm tân hôn khó lòng gây chuyện lớn. Ta đã về đây rồi, mai hãy đến thăm dò sau.”

Ánh mắt lạnh lẽo thoáng qua trong mắt thiếu niên, gần như không thể nhận ra: “Nếu nàng ta có mưu đồ bất chính, đệ sẽ giết nàng ta.”

Tô Triều Từ chỉ biết thở dài: “Nàng là quý nữ quan môn.”

Châu Dương khinh miệt nói: “Thì đã sao?”

Tô Triều Từ ho khan một tiếng, chuyển đề tài: “Đệ trở về kịp là tốt rồi. Những ngày này ta đêm không ngủ được. Dù sao thân phận ta còn treo lơ lửng, bề ngoài lại bất hòa với huynh trưởng đệ, nếu đường đột đến đó không biết sẽ làm hỏng bao nhiêu mưu tính của hắn, mà không đi thì lại không yên lòng… Không biết thương tích của hắn thế nào rồi.”

Châu Dương siết chặt chuôi kiếm bên hông, trong ánh mắt xẹt qua một tia đau đớn: “Đệ vốn nghĩ gắng sức nơi sa trường, giành lấy một phần công danh trở về để con đường của huynh trưởng được thuận lợi hơn… Nhưng theo quân viễn chinh, tin tức bặt vô âm tín. Để huynh ấy ở lại đây, đệ thực sự không yên lòng. Huống hồ đao kiếm vô tình, ai biết ngày nào ta sẽ…”

Tô Triều Từ day day trán suy ngẫm một hồi, đột nhiên nói: “Đệ muốn ở lại bên cạnh hắn không?”

Châu Dương không chút do dự: “Đương nhiên… Nhưng năm xưa đệ rời xa cũng bởi huynh trưởng không muốn người thân ở bên cạnh, sợ vướng bận quá nhiều sẽ khiến huynh ấy càng thêm khó khăn.”

Tô Triều Từ nói: “Ta lại có một chủ ý. Đệ còn nhớ lần đầu tiên Châu Đàn được điều động từ địa phương nhậm chức trở về về triều và xảy ra tranh chấp với người khác không? Ta nhớ khi đó đệ bị Nhậm đại nhân phạt cấm túc nên đã lén mặc dạ hành y thay hắn đỡ một đao, bị chém vào lưng. Sau đó đệ không dám để hắn biết, phải đến tìm ta và Ngải tiên sinh để bôi thuốc.”

“Phải, đệ nhớ.” Châu Dương suy nghĩ, lập tức hiểu ra ý tứ của hắn. “Đệ quả là kẻ ngốc! Kế này thật hay, vốn đã có ơn cứu mạng, đệ chỉ cần nhờ ông chủ Ngải tiến cử đệ sang đó là được, huynh trưởng nhất định sẽ tin.”

“Nhưng mà…” Tô Triều Từ chần chừ nói: “A Dương, đệ phải nghĩ cho kỹ, nếu đệ lấy thân phận như vậy mà ở lại bên cạnh huynh trưởng, đệ sẽ bỏ lỡ cơ hội trong chốn quân doanh. Có lẽ đệ sẽ chết dưới tay kẻ vô danh, hoặc trong bóng tối của âm mưu quỷ kế, có lẽ mãi mãi không thể lập công dựng nghiệp, bái tướng đăng đài… Đệ cam lòng sao?”

Châu Dương hỏi ngược lại rất nhanh: “Tiểu Tô đại nhân, nếu phụ thân huynh có thể sống lại… và giấc mộng bái Tướng của huynh, huynh sẽ chọn cái nào?”

Tô Triều Từ mở miệng, nhưng rồi lại im lặng.

Thế là Châu Dương cười lên: “Đệ chỉ còn lại một người thân trên đời này. Đối với đệ, huynh ấy còn quan trọng hơn tất cả mọi giấc mộng cộng lại… đệ từng hỏi ca ca câu này, khi ấy ca ca còn trẻ, lòng tham rất lớn, nói muốn cả tiền đồ và cả sự tròn vẹn viên mãn. Đệ không biết huynh ấy có thể làm được không, nhưng đệ không bằng huynh ấy, nhất định phải chọn một trong hai, không cần phải do dự.”

Hắn chắp tay hành lễ, thân ảnh biến mất trong màn đêm thăm thẳm: “Đa tạ.”

Tô Triều Từ châm lại ngọn nến bên tay, ánh lửa chập chờn không định. Châu Dương lúc đi không khép cửa, cây nến vừa thắp chưa lâu đã bị gió ngoài cửa thổi tắt.

Gió đã thổi qua hồi lâu, nhưng mưa vẫn chưa chịu rơi xuống.

02. Tinh thần phiêu du

Liên tiếp ba ngày, Tô Triều Từ đều nằm mơ cùng một giấc mộng kỳ quái.

Trong mộng, hắn ngồi trước cửa khung sổ, bên cạnh là một mảnh lưu ly trong suốt quỷ dị, ánh dương xuyên qua đó rọi lên gò má, hơi nóng.

Có âm thanh văng vẳng bên tai.

Giống như tiếng người, lại không phải tiếng người, khàn khàn, rì rầm, xào xạc.

“… Thánh nhân, chúng ta nên định nghĩa thánh nhân thế nào? Trong Nguyên Đạo có nói: ‘Có thánh nhân xuất hiện, sau đó dạy dỗ họ đạo tương sinh dưỡng’, chí thiện, chí mỹ, vô tư, vĩ đại, tấm lòng rộng mở, kiêm tế thiên hạ, tất cả những từ ngữ cao quý nhất đều có thể dùng để hình dung họ.”

“Nhưng tôi lại không muốn dùng từ ‘thánh nhân’ để định nghĩa những cổ nhân mà tôi sùng kính. Người đời ai cũng có tư tâm, đạo chí thánh là tượng vàng được tạo nên từ sự tưởng tượng hoàn mỹ của kẻ bái thần. Vì vậy, điều đầu tiên tôi làm khi nghiên cứu nhân vật là tìm kiếm khuyết điểm của họ trong sử liệu.”

“…”

Cúi đầu nhìn xuống là mặt đất sáng bóng có thể soi rõ hình người, hắn chưa từng thấy cảnh tượng nào hoang đường như vậy.

“Chỉ khi có những khuyết điểm vô hại đó, tượng vàng của tôi mới có thể bước xuống thần đàn, trở thành một người thường mang theo bảy thứ tình cảm. Mà người vĩ đại nhất định phải đến từ những điều bình thường.”

Một nữ tử không búi tóc vấn khăn, cũng chẳng mặc y phục thông thường, bước đến gần hắn, chăm chú nhìn hắn.

“Cô là ai?” Hắn hỏi.

Không ai đáp lời, thế giới vặn vẹo bị xé rách, trong khoảnh khắc trở lại nguyên trạng.

Ngày hôm sau, khi lần đầu gặp Châu Đàn trước điện, hắn vẫn còn ngẩn ngơ chưa thoát khỏi giấc mộng kỳ lạ, muôn màu muôn vẻ ấy.

“Tiểu Tô đại nhân…”

“Ta họ Tô, tên Từ, tự Thiên Lăng.”

Trong hư không, có tiếng người nghi hoặc hỏi.

“Thiên Lăng… sao thường ngày chàng không bao giờ nói cho người khác biết chàng tên là Thiên Lăng?”

Hắn có chút thẹn, lẩm bẩm một câu: “Thiên Lăng nghe giống tên nữ tử.”

Đối phương khẽ cười, gọi bên tai hắn: “Thiên Lăng”.

“Sớm rời* Bạch Đế giữa ráng mây, ngàn dặm Giang Lăng một ngày về… Quả nhiên rất hợp với cái tên của chàng.”

*Cụm gốc là Triều từ (朝辞 ) có nghĩa là từ biệt vào buổi sáng sớm hoặc sáng sớm tạm biệt. Đây là một từ Hán Việt thường gặp trong thơ ca cổ, diễn tả hành động chia ly vào lúc bình minh, hoặc mang nghĩa rộng hơn là lời từ biệt, lời tạm biệt.

Âm thanh từ trong mộng đi vào hiện thực, như hình với bóng. Hắn dần quen với sự tồn tại của giọng nói này, thậm chí còn kinh ngạc phát hiện, đối phương vô cùng hiểu hắn, không cần nhìn cũng biết hắn đang nghĩ gì trong lòng.

Phụ thân qua đời, án Nhiên Chúc nổi lên, Biện Đô xảy ra biến cố, Châu Đàn đi xa, trong một thời gian dài, hắn không còn nghe thấy giọng nói kia nữa.

Cho đến một buổi chiều nọ, khi hắn đang nghỉ trưa, trong Chính Sự Đường giấy tờ xào xạc, cửa sổ chạm hoa chưa đóng, trong giấc mộng sâu thẳm, hắn lại gặp được nữ tử kỳ lạ đó.

Lần này giấc mộng đã bình thường hơn nhiều so với trước, hắn đang ở trên một chiếc thuyền du ngoạn trên sông lớn, nữ tử kia đứng bên cạnh hắn, nhìn về phía ráng chiều trước mặt.

Tô Triều Từ nghiêng đầu nhìn sang, thấy rõ dung mạo nàng.

Thanh nhã, điềm tĩnh, an nhiên, khí chất sách vở rất đậm, nhưng cái đậm này không phải là văn khí của người đọc nhiều thi thư, tùy tiện ngâm thơ. Nên nói rằng nó càng giống với cái khí chất của người làm sử, biên soạn, hoặc người thợ thủ công.

Nữ tử kia đưa tay ra, chạm vào mặt hắn.

Trong lòng Tô Triều Từ kinh ngạc không yên, nhưng không hiểu vì sao lại không hề động đậy, mặc cho bàn tay chai sần đó lướt qua gương mặt mình.

Chàng thấy nữ tử kia chợt rơi một giọt nước mắt trong ngần.

“Hai mươi năm nghiên cứu sách vở, nay cuối cùng cũng được gặp mặt chàng…”

Hắn không rõ lai lịch nữ tử này, nhưng họ nhanh chóng trở thành tri kỷ.

“Mồng ba tháng ba, trên sông ngoại ô, cùng chàng phiêu du trong tâm tưởng, trông ngóng ngày gặp lại.”

—

Tô tể phụ lừng danh thiên hạ mãi đến gần tuổi tứ tuần mới cưới thê.

Thân phận thê tử hắn là điều bí ẩn, không phải con cháu thế gia, cũng chẳng phải danh gia vọng tộc. Một ngày nọ, nữ tử kia đột nhiên xuất hiện, Tô tể phụ liền đột ngột kết duyên.

Thê tử của hắn không thích giao tiếp, sau khi thành hôn liền từ biệt kinh thành sống cuộc đời du ngoạn. Một hai năm sau, nàng để lại cho hắn một trai một gái, rồi hoàn toàn mất dấu tích. Ngoại trừ Tô Triều Từ, không ai biết nàng rốt cuộc đến từ đâu và đã từ giã cõi đời khi nào.

“Thiên Lăng, thiếp là một kẻ si tình, nhưng thiếp quý trọng* chàng, cũng quý trọng triều đại kiệt xuất này, cũng như chàng quý trọng thiếp, lại càng quý trọng giang sơn xã tắc. Hai lần gặp gỡ làm tổn thương tinh thần, chi bằng quy ẩn. Đợi đến khi đời này của chàng kết thúc, khoảnh khắc chàng nhắm mắt lại… hai ta nhất định sẽ trùng phùng ở một thế giới khác.”

*Từ gốc tác giả dùng là (爱重) /Ái trọng mang nghĩa 愛 (Ái): Tình yêu, tình thương. 重 (Trọng): Nặng, quý giá, quan trọng.

Tô Triều Từ sống đến sáu mươi sáu tuổi, hoàn thành tất cả những việc hắn muốn làm. Khi mất, văn nhân thiên hạ đều thương tiếc, hoàng đế bãi triều bảy ngày, Thái tử đích thân phò linh cữu, danh tiếng lưu danh sử sách.

Trước khi nhắm mắt, hắn nhớ lại buổi ban trưa nắng đẹp, lần đầu gặp nàng trên thuyền nơi con sông nơi ngoại thành, cánh buồm căng gió, tóc mai bay lượn, ráng chiều rực rỡ khắp chân trời. Hắn thoát khỏi những chuyện đời ồn ào, cảm nhận được sự yên bình đã lâu không có.

“Chúng ta nhất định sẽ trùng phùng ở một thế giới khác.”

— Ta sẽ đến tìm nàng.

Tít: Mọi người có đoán được nữ chính của Tô Triều Từ là ai không?

03. Thư bộc bạch gửi Châu Tiêu Bạch · Kỳ Năm.

Mỗ xin thưa:

Người đời thường nói ‘kẻ sĩ vì tri kỷ mà xả thân’. Mỗ cùng quân từ lúc quen biết thoáng qua cho đến khi bước lên Kim Các, lênh đênh bể quan trường, vượt qua bao hiểm nguy, tường tận chính sự cũng đã hơn mười năm. Luận về tri kỷ thì quá sâu nặng, xưng là bình thường thì quá xa cách, bởi vậy mỗ có lời nào đều muốn dốc hết, xẻ lòng để viết nên thư này.

Những cuộc tranh biện do biến Tước Hoa dẫn đến không đếm xuể, nhưng xét chung từ đầu đến cuối, không ngoài những việc cơ mật quân sự, dân sinh, biên ải, thuế má. Quân mang thân Nho đạo, lại ra sức làm việc theo Pháp gia, mỗ cùng với mọi người luận bàn: Phàm là những kẻ thi hành biến pháp trong thiên hạ, hoặc cứng rắn như sắt thép, vạn sự bất xâm, hoặc mưa xuân thấm đất, chầm chậm mà tiến hành. Người trước chết, người sau sống, trước chịu tiếng chê bai oán hận, sau mới đúc nên danh tiếng. Người thường đều biết lựa chọn ưu khuyết, nhưng quân lại khác biệt.

Cáo từ bái biệt mỗ xin nói: Quân thuở thiếu thời đã mang tài đức, từ giã quê hương tắm mình trong tiếng khen, khi ra khỏi Cô Tô, danh tiếng lưu lại vạn dặm. Vạn ô tán là biểu tượng trong ngoài của thiên hạ. Đến ngày chịu chiếu chỉ, những vẩn đục năm xưa như mây trôi tan biến, quân làm thần được bước lên các, thật rực rỡ biết bao! Nếu không có pháp Tước Hoa, ắt làm bề tôi vạn năm. Mỗ thường tự mình suy ngẫm trong những giấc mộng tĩnh mịch, cầm bút tự xét: Người được quân cứu độ, có thể che được mây mù chăng? Than ôi! Than ôi! Biết rõ quân hy sinh giữa đường đạo lý, lại không dám thốt lên một lời đanh thép, làm hổ thẹn với bậc sĩ phu đương thời, hối hận vô cùng, không thể tự kiềm nén.

…

Cùng tắm gió lớn, cùng vượt biển cả. Thơ Thái Bạch viết: ‘Ta nhớ tiên nhân ở phía góc Đông biển biếc, biển lạnh nhiều gió trời’, Tô Tử phú rằng: ‘Thả thuyền giữa dòng… vừa gặp cánh hạc cô độc, bay ngang sông từ phía đông đến’ há chẳng phải tiên nhân ở góc Đông biển biếc và con hạc tối qua bay ngang qua chỗ mỗ, chính là quân đó sao? Mỗ ở bến hoang sông Hoành, cầm bút quên lời. Đỗ Phủ gặp gió trên sông Hoài, cảm thán: ‘E sầu thuyền đậu đêm nơi đất thấp hèn, gió cuốn ra biển rộng lòng mới thong dong’, mong quân gặp được trời đất tự do… Mỗ không có tài năng gửi gắm, ngập ngừng tưởng nhớ, dẫu đã xẻ lòng vẫn chưa ghi lại hết sự cao cả vĩ đại của quân, chỉ còn lại năm sắc hương tế biệt cõi biển lớn.

Biết rằng đạo của quân như tuyết trắng, tiêu tan đi rồi thật đáng xót thương.

Mỗ và quân cùng cố gắng.

Hoàn toàn văn.